Bạn có biết nguyên nhân gây táo bón thường bắt đầu từ những thói quen nhỏ hằng ngày mà chúng ta ít để ý, như uống ít nước, ăn ít rau hay ngồi quá lâu mà không vận động. Tình trạng này không chỉ khiến bạn khó chịu mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột nếu kéo dài. Do đó, hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa sẽ giúp bạn dễ dàng phòng tránh tránh táo bón. Cùng Morinaga nhận diện các dấu hiệu và bỏ túi cách phòng ngừa táo bón trong bài viết dưới đây nhé!
1. Táo bón là gì?
Táo bón là một dạng rối loạn tiêu hoá phổ biến, đặc trưng bởi tình trạng đi đại tiện khó khăn, tần suất đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần. Khi gặp tình trạng này, phân thường cứng, khô, vón cục, cảm giác muốn đi vệ sinh nhưng không thể đi được hoặc đau rát khi đi ngoài
Cơ chế hình thành táo bón:
Tình trạng này xảy ra do phân di chuyển quá chậm trong đại tràng. Lúc này, ruột già sẽ hấp thụ nước, khiến chất thải trở nên khô đặc và khó bị đẩy ra bên ngoài, khiến cơ thể gặp khó khăn khi đi ngoài. Đa số trường hợp táo bón chỉ là tạm thời, nhưng nếu kéo dài có thể trở thành táo bón mãn tính.
Dấu hiệu cảnh báo bệnh lý:
Ở một số đối tượng, táo bón có thể gây cản trở đáng kể đến sinh hoạt thường nhật hoặc làm giảm khả năng thực hiện các công việc hàng ngày. Đặc biệt, những người thường xuyên bị táo bón có thể là tín hiệu cảnh báo một số bệnh lý như bệnh đại tràng, rối loạn nội tiết (như chức năng tuyến giáp), bất ổn chuyển hoá (như tăng nồng độ canxi trong máu hoặc ngộ độc chì), hoặc tình trạng cơ thể suy nhược…
>>> THAM KHẢO NGAY:
- Rối Loạn Tiêu Hóa: Dấu Hiệu, Nguyên Nhân Và Cách Điều Trị
- Tiêu Hóa Kém: Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Cách Khắc Phục Hiệu Quả
- Cách Chữa Và Phòng Ngừa Chướng Bụng Đầy Hơi Hiệu Quả Ngay Tại Nhà
2. Ai dễ bị táo bón?
Táo bón có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng có một số nhóm người lại dễ gặp tình trạng này hơn do đặc điểm sinh lý giai đoạn hoặc thói quen sinh hoạt hằng ngày:
- Người lớn tuổi;
- Phụ nữ mang thai;
- Người ít vận động, đặc biệt là dân văn phòng;
- Người ăn ít chất xơ;
- Trẻ trẻ nhỏ giai đoạn chuyển tiếp: trẻ bắt đầu ăn dặm, trẻ bắt đầu đi học.
3. Nguyên nhân gây táo bón
Táo bón là tình trạng rối loạn tiêu hóa phổ biến, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Nhiều người thường cảm thấy bối rối khi gặp phải tình trạng này mà không xác định được nguyên nhân.
Các dấu hiệu nhận biết táo bón bao gồm:
- Tần suất đi đại tiện ít hơn bình thường (dưới 3 lần/tuần).
- Phân khô, cứng, vón cục, có thể nhỏ hoặc lớn bất thường.
- Cảm giác đi ngoài không hết, phải rặn nhiều, tốn sức.
- Có thể cảm thấy đau tức bụng dưới hoặc đau rát vùng hậu môn khi đi ngoài.
Lưu ý: Tình trạng này có thể chỉ xuất hiện trong vài ngày (táo bón cấp tính) hoặc kéo dài, tái đi tái lại (táo bón mạn tính), gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống nếu không can thiệp kịp thời.
Nguyên nhân dẫn đến táo bón rất đa dạng, có thể được chia thành các nhóm chính sau:
3.1. Nguyên nhân liên quan đến lối sống và thói quen sinh hoạt
Đây là nhóm nguyên nhân phổ biến nhất, thường dễ dàng cải thiện bằng cách điều chỉnh thói quen hàng ngày.
- Chế độ ăn thiếu chất xơ: Chất xơ có vai trò tăng khối lượng phân và giữ nước, giúp phân mềm và di chuyển dễ dàng hơn trong đường ruột. Chế độ ăn ít rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt là nguyên nhân hàng đầu gây táo bón.
- Uống không đủ nước: Nước là yếu tố quan trọng giúp làm mềm phân. Khi cơ thể thiếu nước, ruột già sẽ tăng cường tái hấp thu nước từ chất thải, khiến phân trở nên khô và cứng.
- Lối sống ít vận động: Hoạt động thể chất giúp kích thích nhu động ruột. Thói quen ngồi nhiều, lười vận động có thể làm hệ tiêu hóa hoạt động trì trệ.
- Thói quen nhịn đi đại tiện: Việc phớt lờ cảm giác muốn đi vệ sinh thường xuyên có thể làm cơ thể mất đi phản xạ tự nhiên, khiến phân tích tụ lâu trong ruột và trở nên khó đào thải hơn.
3.2. Nguyên nhân do bệnh lý hoặc các vấn đề sức khỏe
Đôi khi, táo bón không chỉ đơn thuần do lối sống mà còn là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
- Các vấn đề tại đường tiêu hóa:
- Tắc nghẽn cơ học: Các bệnh lý như trĩ, nứt kẽ hậu môn, sa trực tràng, hoặc sự xuất hiện của khối u có thể cản trở đường đi của phân.
- Hội chứng ruột kích thích (IBS): Đây là một rối loạn chức năng đường ruột phổ biến, gây ra các triệu chứng xen kẽ giữa táo bón và tiêu chảy, kèm theo đau bụng, chướng hơi.
- Rối loạn nội tiết và chuyển hóa: Các bệnh như tiểu đường, suy giáp có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các dây thần kinh chi phối cơ ruột, làm chậm quá trình tiêu hóa.
- Bệnh lý hệ thần kinh: Các bệnh như Parkinson, đa xơ cứng, hoặc tổn thương tủy sống có thể làm gián đoạn tín hiệu thần kinh từ não đến ruột, gây ra táo bón.
3.3. Nguyên nhân từ các yếu tố khác
- Tuổi tác: Càng lớn tuổi, quá trình trao đổi chất chậm lại, nhu động ruột giảm và cơ sàn chậu yếu đi, làm tăng nguy cơ táo bón.
- Mang thai: Sự thay đổi nội tiết tố (đặc biệt là progesterone) trong thai kỳ có thể làm giãn cơ trơn của ruột, khiến thức ăn di chuyển chậm hơn. Ngoài ra, sự chèn ép của tử cung lên đại tràng ở những tháng cuối cũng là một nguyên nhân.
- Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc có thể gây táo bón, bao gồm thuốc giảm đau chứa codein, thuốc chống trầm cảm, thuốc hạ huyết áp, viên uống bổ sung sắt, và một số loại thuốc kháng axit.
- Sau phẫu thuật: Các loại thuốc giảm đau sử dụng sau phẫu thuật, đặc biệt là phẫu thuật ổ bụng, cùng với việc ít di chuyển có thể tạm thời gây ra táo bón.
4. Dấu hiệu nhận biết táo bón
Để phát hiện sớm tình trạng táo bón, bạn cần chú ý đến các biểu hiện sau đây:
- Tần suất đi vệ sinh giảm: Đi đại tiện dưới 3 lần trong một tuần;
- Đặc tính phân bất thường: Phân khô cứng, rắn chắc, có dạng vón cục riêng biệt
- Khó khăn và đau đớn khi đi vệ sinh: Cảm giác đau hoặc phải rặn nhiều trong quá trình đại tiện;
- Cảm giác phân chưa đào thải hết: Sau khi đi vệ sinh vẫn có cảm giác chưa đi hết phân.
5. Biến chứng nếu táo bón kéo dài
Nếu không được điều trị kịp thời, táo bón có thể dẫn đến các biến chứng như:
- Bệnh trĩ: Do phải rặn quá mức trong thời gian dài;
- Nứt kẽ hậu môn: Phân cứng gây tổn thương niêm mạc hậu môn;
- Ứ đọng phân và tắc ruột: Phân tích tụ quá nhiều gây tắc nghẽn đường ruột;
- Ảnh hưởng đến tâm lý và chất lượng cuộc sống: Gây căng thẳng, lo lắng và giảm hiệu suất làm việc.
6. Cách phòng ngừa và cải thiện táo bón hiệu quả tại nhà
Để bảo vệ hệ tiêu hoá và cải thiện nỗi lo táo bón, bạn có thể áp dụng thiết lập một lối sống khoa học với các biện pháp sau:
Tăng cường chất xơ và bổ sung lợi khuẩn:
- Tăng cường chất xơ và uống đủ nước: Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt vào bữa ăn và uống đủ 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày. Chất xơ giúp kích thích nhu động ruột, trong khi nước hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru hơn. Đồng thời, nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo.
- Bổ sung Sữa chua không béo Morinaga: Bên cạnh chất xơ, việc duy trì hệ vi sinh đường ruột khoẻ mạnh là yếu tố cực kỳ quan trọng. Sữa chua là người bạn đồng hành lý tưởng, bổ sung lợi khuẩn cho hệ tiêu hoá, hỗ trợ hệ tiêu hoá hoạt động trơn tru hơn. Đặc biệt, với thành phần không chất béo, ít đường, đây là lựa chọn tuyệt với cho dân văn phòng hoặc người đang trong chế độ ăn kiểm soát cân nặng mà vẫn muốn chăm sóc sức khoẻ đường ruột mỗi ngày.
Duy trì vận động và thói quen sinh hoạt lành mạnh hàng ngày:
- Tập thể dục đều đặn: Dành ít nhất 30 phút mỗi ngày cho các hoạt động thể chất như đi bộ, yoga, đạp xe,… để hỗ trợ nhu động ruột hoạt động hiệu quả, thúc đẩy quá trình đào thải chất thải nhanh hơn.
- Xây dựng thói quen đi vệ sinh lành mạnh: Tập thói quen đi đại tiện vào một khung giờ nhất định trong ngày để tạo phản xạ tự nhiên cho cơ thể. Quan trọng là không nên nhịn khi có nhu cầu vì điều này có thể khiến phân bị khô, cứng, gây khó khăn khi đại tiện, và làm mất dần phản xạ của cơ thể.
- Giữ tâm lý thoải mái: Stress làm gián đoạn tín hiệu giữa não và ruột. Hãy giữ tâm lý thoải mái, nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế căng thẳng (stress) để hệ tiêu hoá hoạt động hiệu quả.
7. Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Táo bón thường có thể cải thiện bằng cách thay đổi thói quen ăn uống và sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu tình trạng không thuyên giảm, có những dấu hiệu bất thường dưới đây, bạn nên đi khám bác sĩ để được kiểm tra và hỗ trợ xử lý kịp thời:
- Tình trạng táo bón kéo dài hơn 2 tuần không có dấu hiệu cải thiện;
- Xuất hiện máu trong phân;
- Sụt cân không rõ lý do;
- Đau bụng dữ dội, đầy hơi kéo dài không giảm.
Nguyên nhân gây táo bón rất đa dạng nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu bạn lắng nghe cơ thể mình đúng cách. Hiểu rõ các dấu hiệu nhận biết và áp dụng biện pháp phòng ngừa phù hợp sẽ giúp bạn chủ động trong việc bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa, từ đó không chỉ giúp bạn thoải mái hơn mà còn là nền tảng để có một sức khoẻ bền vững. Morinaga đồng hành cùng bạn trên hành trình chăm sóc sức khoẻ mỗi ngày..
