Loét dạ dày tá tràng là tình trạng tổn thương viêm và loét lớp niêm mạc của dạ dày và tá tràng.. Với cuộc sống bận rộn, chế độ ăn uống và sinh hoạt thiếu khoa học, tỷ lệ người mắc loét dạ dày tá tràng ngày càng gia tăng. Vậy nguyên nhân gây loét dạ dày tá tràng là gì? Triệu chứng ra sao và cách khắc phục như thế nào? Hãy cùng Morinaga tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
1. Loét dạ dày tá tràng là gì?
Loét dạ dày tá tràng là tình trạng tổn thương gây vết loét hoặc lỗ nhỏ hình thành trên lớp niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng (phần đầu của ruột non). Lớp niêm mạc này thường được bảo vệ bởi chất nhầy giúp tránh khỏi sự ăn mòn của axit dạ dày và enzyme tiêu hóa. Khi có tổn thương xảy ra, các acid này sẽ tấn công làm viêm, ăn mòn niêm mạc và dẫn đến loét.
Vết loét có thể nhỏ và lành tự nhiên, nhưng cũng có thể phát triển sâu, lớn, gây đau dữ dội, chảy máu, thủng dạ dày hoặc nhiễm trùng ổ bụng.
2. Nguyên nhân gây loét dạ dày tá tràng
- Vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori): Là nguyên nhân phổ biến nhất. Loại vi khuẩn này bám vào lớp nhầy bảo vệ lớp niêm mạc và có khả năng sống trong môi trường axit dạ dày, sau đó sản sinh các độc tố gây tổn thương niêm mạc dạ dày. Ngoài ra, Helicobacter pylori còn có thể làm tăng hoặc giảm tiết acid dạ dày góp phần hình thành vết loét.
- Thuốc kháng viêm giảm đau NSAID: Ví dụ như aspirin, ibuprofen, naproxen. Các thuốc này làm giảm prostaglandin – chất bảo vệ niêm mạc dạ dày gây viêm, loét, tăng nguy cơ chảy máu tiêu hoá
Ngoài H. pylori và thuốc kháng viêm giảm đau NSAID, còn nhiều yếu tố khác có thể góp phần gây viêm loét dạ dày tá tràng như:
- Yếu tố về sinh lý-sinh học: Stress nặng, hội chứng Zollinger-Ellison làm tăng tiết axit dạ dày hay thiếu máu, giảm lưu lượng máu đến nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày, giảm tiết chất nhầy tự nhiên làm giảm khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày.
- Thuốc và các hợp chất hoá học khác: thuốc chống đông không gây vết loét nhưng tăng nguy cơ chảy máu nếu đã có loét, thuốc corticoid dùng liều cao kéo dài có thể làm mỏng niêm mạc dạ dày. Rượu, nicotine (khói thuốc lá) làm giảm lớp nhầy bảo vệ niêm mạc và tăng tiết axit.
- Chế độ ăn uống: ăn quá no, nhiều đồ cay nóng kích thích, đồ chiên rán, lạm dụng caffein, ít rau xanh…làm tăng nguy cơ khó tiêu và tổn thương niêm mạc
3. Triệu chứng thường gặp
Các dấu hiệu của bệnh viêm loét dạ dày tá tràng có thể biểu hiện khác nhau tùy thuộc vào vị trí vết loét và mức độ bệnh. Tuy nhiên, bạn cần đặc biệt lưu ý những triệu chứng điển hình sau để nhận biết sớm:
- Đau vùng thượng vị (dấu hiệu phổ biến nhất): Cơn đau xuất hiện ở khu vực giữa bụng, nằm trên rốn và dưới xương ức. Cảm giác đau thường được mô tả là nóng rát, cồn cào, gặm nhấm hoặc đôi khi đau quặn thắt từng cơn.
- Cơn đau liên quan đến bữa ăn và giấc ngủ:
- Đau thường xuất hiện khi dạ dày rỗng (lúc đói) hoặc đau về đêm, rạng sáng khiến người bệnh thức giấc.
- Cơn đau có thể dịu đi tạm thời sau khi ăn nhẹ hoặc dùng thuốc trung hòa axit.
- Rối loạn tiêu hóa: Người bệnh thường xuyên bị ợ hơi, ợ chua (do dịch vị trào ngược lên thực quản), kèm theo cảm giác đầy bụng, chướng hơi, ấm ách rất khó chịu dù ăn không nhiều.
- Buồn nôn và nôn: Do niêm mạc dạ dày bị kích thích, người bệnh dễ có cảm giác buồn nôn. Trong một số trường hợp, sau khi nôn xong, cảm giác đau và đầy bụng có thể giảm bớt.
- Chán ăn và sụt cân: Tình trạng đau đớn khi ăn hoặc tiêu hóa kém khiến người bệnh mất cảm giác ngon miệng, sợ ăn, dẫn đến cơ thể mệt mỏi và sụt cân không chủ ý.
Triệu chứng nghiêm trọng cần đi khám ngay:
- Nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê.
- Phân đen hoặc nâu đỏ.
- Đau bụng dữ dội đột ngột.
4. Chế độ ăn và lối sống hỗ trợ điều trị loét dạ dày tá tràng
Bên cạnh tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, việc xây dựng lối sống khoa học là yếu tố then chốt giúp vết loét mau lành. Một chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý không chỉ làm dịu cơn đau mà còn ngăn ngừa bệnh tái phát hiệu quả. Dưới đây là những hướng dẫn cụ thể dành cho bạn.
4.1. Chế độ ăn uống hợp lý
- Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì 3 bữa chính lớn, bạn nên chia thành 4-6 bữa nhỏ trong ngày. Việc này giúp trong dạ dày luôn có thức ăn để trung hòa dịch vị, tránh tình trạng bụng quá no làm căng dạ dày hoặc quá đói gây đau.
- Thực phẩm thân thiện: Ưu tiên các món mềm, dễ tiêu hóa như cháo, cơm nát, khoai tây/khoai lang, bánh mì (giúp thấm hút dịch vị), cá, thịt nạc, trứng và rau củ nấu chín mềm.
- Cách chế biến: Nên luộc, hấp, hầm thay vì chiên xào nhiều dầu mỡ để giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.
- Thực phẩm cần tránh: Hạn chế đồ ăn chua, cay, nóng, các món muối chua (dưa, cà), thực phẩm quá cứng hoặc dai. Tránh xa rượu bia, cà phê và nước ngọt có gas vì chúng kích thích tiết axit.
4.2. Thói quen sinh hoạt
- Nghỉ ngơi đúng cách: không nằm ngay sau khi ăn. Hãy ngồi nghỉ hoặc đi lại nhẹ nhàng ít nhất 30 phút để thức ăn tiêu hóa tốt hơn, tránh trào ngược.
- Vận động vừa sức: Duy trì các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ thư giãn, làm việc nhà đơn giản giúp nhu động ruột hoạt động hiệu quả.
- Quản lý cảm xúc: Căng thẳng là một trong những nguyên nhân khiến cơn đau dạ dày tái phát. Hãy dành thời gian thư giãn bằng cách nghe nhạc, thiền, tập hít thở sâu hoặc yoga nhẹ nhàng.
4.3. Bổ sung hỗ trợ
- Lợi khuẩn: Bổ sung men vi sinh hoặc thực phẩm lên men tự nhiên như sữa chua, sữa chua uống để hỗ trợ tiêu hoá, cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
- Lưu ý: Nên ăn sữa chua sau bữa ăn chính, không ăn khi bụng đói.
- Thức uống thảo mộc: Một số loại trà thảo mộc ấm (như trà gừng, trà hoa cúc) hoặc trà mật ong ấm có thể giúp làm dịu cảm giác khó chịu ở vùng bụng.
5. Hướng dẫn chăm sóc và hỗ trợ lành vết loét
Thời gian để vết loét dạ dày hồi phục thường kéo dài khoảng 6 tuần, và có thể mất từ 2-3 tháng để lành hoàn toàn tùy theo cơ địa. Việc kiên trì tuân thủ phác đồ điều trị và tái khám đúng hẹn là chìa khóa quan trọng nhất. Dưới đây là những lưu ý chăm sóc tại nhà:
- Duy trì thói quen mới: Hãy biến những điều chỉnh về ăn uống và sinh hoạt ở trên thành thói quen hàng ngày, ngay cả khi triệu chứng đau đã giảm.
- Thận trọng khi dùng thuốc: Tránh tự ý sử dụng các loại thuốc giảm đau, chống viêm (đặc biệt là nhóm thuốc trị đau nhức xương khớp) khi chưa có ý kiến bác sĩ, vì chúng có thể làm tổn thương niêm mạc dạ dày.
- Giữ tinh thần thoải mái: Kiểm soát lo âu và ngủ đủ giấc giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn.
- Theo dõi sức khỏe: Lắng nghe cơ thể, chú ý đến những biểu hiện khác lạ dù là nhỏ nhất thường ngày và duy trì thăm khám định kỳ để kịp thời phát hiện, xử lý sớm.
6. Phòng ngừa loét dạ dày tá tràng
Để giữ cho dạ dày luôn khỏe mạnh, bạn nên:
- Hạn chế thuốc giảm đau (NSAID): Cố gắng không dùng các loại thuốc giảm đau kháng viêm (thường là NSAID) trừ khi thực sự cần thiết, vì chúng có nguy cơ gây chảy máu dạ dày.
- Nói không với chất kích thích: Tránh hút thuốc và uống quá nhiều bia rượu. Đây là hai yếu tố gây hại lớn cho niêm mạc dạ dày.
- Ăn uống khoa học: Ăn đúng bữa, không bỏ bữa. Hạn chế đồ ăn quá cay, quá chua hoặc quá nóng vì chúng dễ làm dạ dày bị “nóng” và khó chịu.
- Thư giãn tinh thần: Giảm bớt căng thẳng, lo âu kéo dài. Khi bạn stress, dạ dày cũng dễ bị ảnh hưởng.
- Giữ vệ sinh sạch sẽ: Rửa tay kỹ trước khi ăn và đảm bảo thực phẩm sạch để phòng tránh nhiễm khuẩn
- Kiểm tra sức khỏe: Đi khám sức khỏe tổng quát định kỳ để kịp thời phát hiện và giải quyết các dấu hiệu bất thường ngay từ đầu.
Loét dạ dày tá tràng là bệnh lý có thể điều trị khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Đừng chủ quan với các triệu chứng như đau bụng âm ỉ, chán ăn hay đầy hơi. Việc chủ động chăm sóc sức khỏe, kiểm tra định kỳ và xây dựng lối sống lành mạnh sẽ giúp bạn tránh xa nguy cơ loét và bảo vệ hệ tiêu hóa khỏe mạnh lâu dài.
Nếu bạn đang có triệu chứng nghi ngờ, hãy đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và tư vấn kịp thời. Sức khỏe đường ruột chính là nền tảng cho một cuộc sống khỏe mạnh và tràn đầy năng lượng!
Tham khảo: https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/peptic-ulcer-a-to-z
